PRO IDIOMS 02-10-2011 NOVITADS NR. 6

Evaluaziun dil studi “Rumantsch grischun en scola”
Scolars alfabetisai egl idiom han claramein megliers resultats a bucca che quels cun rumantsch grischun

Il departament d’educaziun ha presentau il studi digl Institut da plurilinguitad dall’Universitad da Friburg pertuccont las cumpetenzas da scolars instrui egl idiom ni en rumantsch grischun. Sco igl ei vegniu informau ellas medias ein las differenzas denter ils dus lungatgs “buca significantas”. Ch’ils resultats a bucca ein in bien ton megliers ellas scolas cun idiom ei vegniu scuau plitost sut meisa en. Aschia vegn fatg politica.

La Pro Idioms ei dil meini ch’ins sto esser precauts d’interpretar mintga studi, en special quel cheu.
Per numnar in punct da scarpetsch: ei sa buc esser ch’ils scolasts ch’ instrueschan ils affons fan era gest sezs ils tests a scret, senza survigilonza neutrala. Quei ei aschia sco sch’il cantun tarmettess per mail ils examens d’admissiun per las scolas medias directamein allas scolas popularas e spitgass sils resultats.

Ils tests a bucca perencunter ha igl institut da plurilinguitad dall’Universitad da Friburg schau far da persunas neutralas e registrau ils scolars sin video.
Sch’ins vul pia prender serius il studi, lu ston ed astgan ins era dar la dretga peisa als resultats a bucca.

Tenor Raphael Berthele, in dils responsabels pil studi, han ils affons che vegnan alfabetisai egl idiom claramein megliers resultats a bucca che quels che vegnan alfabetisai en rumantsch grischun. Cunzun ils affons che discuoran romontsch a casa han in disavantatg sch’els ein en classas cun rumantsch grischun. Tenor il studi (p. 37) contonschan quels affons, sch’els vegnan alfabetisai en rumantsch grischun, mo intragliauter circa il nivel da tschintschar sco ils affons da famiglias tudestgas che vegnan instrui en classas idiomaticas!

Ina mumma pertuccada giudichescha quei aschia: “Il project rumantsch grischun ha fatg naufragi sche scolars da lungatg mumma romontsch san discuorer mo circa aschi bein romontsch sco quels da lungatg mumma tudestg.”

Ils auturs dil studi presentau sedamondan en lur conclusiun finala sch’ei sa insumma gartegiar da mussar dus romontschs als scolars (manegiau idiom a bucca e rg a scret) e tgei temps e ressursas che quei duvrass (p. 38).

Ins savess era dir cun auters plaids: Ei drova ton temps da mussar il rumantsch grischun ch’ei resta
buca temps da tgirar ils idioms.

Mo studi vi ni neu: Igl ei las vischnauncas che decidan sur dil lungatg en scola ed il cantun ha da
metter a disposiziun ils mieds d’instrucziun necessaris. Ei va buca ch’il rumantsch grischun ha dapli dretgs ch’ils idioms.

En connex cun la lescha da scola ha ussa il cussegl grond l’obligaziun da procurar che era ils idioms
survegnien tut ils mieds d’instrucziun necessaris.

Il studi digl institut da plurilinguitad dall’Universitad da Friburg anfl’ins sin la pagina d’internet dil departemet d’educaziun :
http://www.gr.ch/RM/instituziuns/administraziun/ekud/avs/projects/RumantschGrischun/Seiten/Documents.aspx

Iniziativas communalas:
Castrisch e Sevgein reintroduceschan il sursilvan en scola

Las vischnauncas da Castrisch e Sevgein han decidiu a caschun da lur radunonzas communalas dils 25
d'october 2011 da reintroducir ils sursilvan en scola. A Castrisch ei vegniu decidiu cun 49 encunter 34
vuschs ed a Sevgein cun 36 encunter 31 vuschs da reintroducir il sursilvan. La vischnaunca da Riein, che fa part dil consorzi da scola cun Castrisch e Sevgein, veva decidiu gia il zercladur da turnar tier il sursilvan en scola.

PRO IDIOMS
www.proidioms.ch