Pielgrzymka Paryż-Chartres-Paryż, po Ogień i z Ogniem (4)

[cz. 1, cz. 2, cz. 3, cz. 5, cz. 6] Przesławny witraż Notre Dame de la Belle Verriere

powstał około roku 1180 jeszcze w piątej, romańskiej świątyni. Przetrwał pożar roku 1194 i po zbudowaniu nowej gotyckiej katedry, szóstej z kolei, przeniesiono go na południowo-wschodnią ścianę w pobliżu transeptu. Zatem to piękne okno (Belle Verriere) z Najpiękniejszą Panią wyraża ciągłość i zarazem przejście Kościoła od postaci romańskiej do gotyckiej, obcej i trudnej do zaakceptowania przez katolików rzymskiego porządku. Gdy pradawną (statuę) Sedes Sapientiae okrywa mrok podziemnej krypty i trzeba mieć źródło światła, aby ją zobaczyć, to witrażowa Sedes Sapientiae

pławi się w świetle Słońca. I chociaż pielgrzymi przez pokolenia podziwiają Ją będąc wewnątrz Kościoła (rzymskokatolickiego), to czy ktoś odkrył prorocze przesłanie tego arcydzieła. Przyjrzyjmy się mu zatem: Po prawej ręce Dziewicy Tronu Salomona zobaczymy sceny z Jej życia i obok panel ze znakami zodiaku: nie bez przyczyny nazywamy Ją Królową Nieba, więc i konstelacje i obroty ciał niebieskich w ich rocznym cyklu. A jaka swoboda wyrazu artystycznego: u podstawy rzymskie bóstwo Janus,

utożsamiane z Jowiszem, znane pod wieloma imionami i przydomkami – Otwierający, Zamykający, Klucznik Czy nie słyszysz w tym miejscu słów z Izajasza [Iz 22, 22]: Położę klucz domu Dawidowego na jego ramieniu; gdy on otworzy, nikt nie zamknie, gdy on zamknie, nikt nie otworzy... i powtórzonych Aniołowi Kościoła w Filadelfii [Ap 3, 7]: To mówi Święty, Prawdomówny, Ten, co ma klucz Dawida, Ten, co otwiera, a nikt nie zamknie, i Ten, co zamyka, a nikt nie otwiera... . Czyż nie są to prerogatywy Parakleta zapowiadanego przez Pana Jezusa [J 14, 16-17]: Ja zaś będę prosił Ojca, a innego Pocieszyciela da wam, aby z wami był na zawsze - Ducha Prawdy, którego świat przyjąć nie może, ponieważ Go nie widzi ani nie zna. Czyż pierwszy król chrześcijańskiej Galii nie nosił imienia Clovis brzmiącego podobnie jak łacińskie Clavis – Klucz? Czyżby Opatrzność Boża ukryła Klucz Dawida w Galii-Francji? I jeszcze jedno imię Janusa: Ojciec Jutrzenki – czyż tytuł Gwiazda Zaranna, Jutrzenka (w istocie planeta Wenus) nie określa samej Najświętszej Dziewicy?! Czy jako Niewiasta Apokaliptyczna wraz z Parakletem, swym małżonkiem, nie są Ojcem i Matką, tego trudnego do przyjęcia, bo nowego, gockiego Kościoła tożsamego z Królestwem Bożym na ziemi?! Czyż w osobie Parakleta nie ujawni się Opiekun początków i przejścia, widzący przeszłość i przyszłość: [J 14, 26] A Pocieszyciel, Duch Święty, którego Ojciec pośle w moim imieniu, On was wszystkiego nauczy i przypomni wam wszystko, co Ja wam powiedziałem...., a zatem spełniający rolę podobną do przypisywanej mitycznemu Janusowi? Zodiakalne piękne okno wieńczy Jezus Chrystus Pantokrator

a u Jego nóg Syn Marnotrawny w swym zodiakalnym znaku Koziorożca.

Przeszliśmy ten gwiezdny kalendarz od Janusa, identyfikując go jako prefigurację Parakleta, do Jezusa Pantokratora, od stycznia do grudnia, ale naturalną koleją rzeczy miesiące te przylegają do siebie jak bracia bliźniacy – i rzeczywiście: Jezus Chrystus i Paraklet są duchowymi bliźniakami.
Dominującymi postaciami w opisywanym tu Pięknym oknie są Najświętsza Dziewica z Chłopczykiem w ikonograficznym typie znanym jako 'Sedes Sapientiae' – 'Stolica Mądrości'. Święta Dziewica jest personifikacją Boskiej Mądrości, ale jest też nazywana Tronem Salomona. Słynący mądrością król był drugim synem Dawida i Batszeby; pierwszego - jako owoc grzechu - utracili. Ten drugi został nazwany ustami proroka Jedidiah - 'Umiłowany Boga', ale z jakiegoś powodu przylgnęło do niego imię Salomon, zwykle wykładane jako 'Pokój', choć celniejsze byłoby 'Rekompensata', a nawet 'Sprawiedliwa odpłata'. W miejscu tym warto przytoczyć dłuższy akapit z Ewangelii, aby przybliżyć się do pojęcia natury Parakleta i mieć punkt odniesienia w wywodach dotyczących tej postaci [J 16, 5-15]:
Teraz zaś idę do Tego, który Mnie posłał, a nikt z was nie pyta Mnie: "Dokąd idziesz?" Ale ponieważ to wam powiedziałem, smutek napełnił wam serce. Jednakże mówię wam prawdę: Pożyteczne jest dla was moje odejście. Bo jeżeli nie odejdę, Pocieszyciel nie przyjdzie do was. A jeżeli odejdę, poślę Go do was. On zaś, gdy przyjdzie, przekona świat o grzechu, o sprawiedliwości i o sądzie. O grzechu - bo nie wierzą we Mnie; o sprawiedliwości zaś - bo idę do Ojca i już Mnie nie ujrzycie; wreszcie o sądzie - bo władca tego świata został osądzony. Jeszcze wiele mam wam do powiedzenia, ale teraz [jeszcze] znieść nie możecie. Gdy zaś przyjdzie On, Duch Prawdy, doprowadzi was do całej prawdy. Bo nie będzie mówił od siebie, ale powie wszystko, cokolwiek usłyszy, i oznajmi wam rzeczy przyszłe. On Mnie otoczy chwałą, ponieważ z mojego weźmie i wam objawi. Wszystko, co ma Ojciec, jest moje. Dlatego powiedziałem, że z mojego weźmie i wam objawi.
Tak więc Chłopiec-Stare Dziecko na kolanach Naszej Pani albo na Tronie Salomona widniejącym w Pięknym oknie, jest drugim Pocieszycielem, Boską Rekompensatą za pierwszego Pocieszyciela, Jezusa Chrystusa, bo odszedł do Ojca. [Tak na marginesie: Czy ktoś już dał satysfakcjonujące wyjaśnienie, dlaczego odejście Pana Zbawiciela jest dla nas pożyteczne?] Micheasz również prorokuje o tym duecie z Chartres [Mi 5, 2-4a]:
Przeto [Pan] wyda ich aż do czasu,
kiedy porodzi mająca porodzić.
Wtedy reszta braci Jego powróci
do synów Izraela.
Powstanie On i paść będzie mocą Pańską,
w majestacie imienia Pana Boga swego.
Osiądą wtedy, bo odtąd rozciągnie swą potęgę
aż po krańce ziemi.
A Ten będzie pokojem.
Pojawiają się czczone tu od niepamiętnych czasów postacie: 'Mająca Porodzić' i porodzony przez Nią 'Pokój', zidentyfikowani wcześniej [Ap 12, 5] jako Niewiasta Apokaliptyczna i Jej Syn-Mężczyzna, Paraklet. Zajrzyjmy do otwartej księgi, którą Chłopiec-Stare Dziecko trzyma lewą ręką. Wyczytamy w niej biblijny passus 'Niech się podniosą wszystkie doliny, a wszystkie góry i wzgórza obniżą...' Jest to czwarty werset z 40 rozdziału Izajasza rozpoczynający tak zwaną 'Księgę Pocieszeń Izraela'. I tak jak Jezus Chrystus przyszedł na świat jako pierwszy Pocieszyciel, tak Paraklet przychodzi jako drugi Pocieszyciel. Jak Jezus narodził się z Dziewicy Matki Mariam, tak Paraklet, jego bliźniaczy brat, rodzi się z naszej Dziewiczej Matki Kościoła Świętego. Objawienie drugiego Pocieszyciela będzie równoznaczne z objawieniem Synów Bożych: liczba mnoga zaczyna się od 2, ten drugi to Paraklet. Święty Bernard z Clairvoux (+1153), pielgrzym do piątej katedry w Chartres, miał przeczucie takiego przebiegu historii zbawienia, gdy w 5-tym Kazaniu Adwentowym mówił o trzecim, pośrednim przyjściu Pana: „Albowiem przyjdzie do ciebie Syn razem z Ojcem swoim; przyjdzie ów Prorok wielki, który odnowi Jeruzalem i wszystko nowym uczyni. Bo Jego przyjście sprawi, że 'jak nosiliśmy obraz człowieka ziemskiego, tak też będziemy nosić i wyobrażenie człowieka niebieskiego'. Zepsucie Adama ogarnęło całego człowieka i całym zawładnęło, ale i całego człowieka ma posiąść Chrystus, bo go stworzył i odkupił, i całego także uwielbi.” Ten 'Prorok Wielki' wszystko nowym uczyni! Człowiek Niebieski-Odnowiciel! To jest najsłodsza tajemnica 'Mającej Porodzić' Parakleta-Pokój, dla którego jest Ona Tronem. Z mrocznej pustej krypty 'sous-terre' piątej katedry romańskiej 'Sedes Sapientiae' przeszła już w świetlistą przestrzeń Pięknego okna 'la Belle Verriere' szóstej świątyni - nowej, gotyckiej, nieogarnionej, skąpanej w Słońcu.

16 maja 2023, św. Andrzeja Boboli, św. Szymona Anglika, św. Brendana Nawigatora

Ilustracje: Witraże zodiakalne oraz Notre-Dame de la Belle Veriere
[cdn; poprzednie części: cz. 1, cz. 2, cz. 3]